ΜΙΑ ΣΥΝΤΟΜΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ (Δ' ΜΕΡΟΣ)

4. 1950 - 1974: Η οικονομική εξάρτηση του συνδικαλισμού από το Κράτος.

Ο Μακρής δεν ήταν μια περιστασιακή φυσιογνωμία του ελληνικού συνδικαλισμού. Ο «ατσάλινος ηγέτης» της Δεξιάς κράτησε τη διοίκηση της ΓΣΕΕ είκοσι χρόνια, μέχρι το 1969 οπότε η δικτατορική κυβέρνηση τον απομάκρυνε, και σε αυτό το διάστημα κατάφερε με την πολιτική του να αποστεώσει το συνδικαλιστικό κίνημα και να το μετατρέψει σε ομοίωμα συνδικαλισμού. Τρεις βασικές παράμετροι καταδεικνύουν αυτή την εικονικότητα: η κατατρόπωση της συνδικαλιστικής αντιπολίτευσης, η συνεργασία της ΓΣΕΕ με τον εκάστοτε Υπουργό Εργασίας και, το κυριότερο, η οικονομική εξάρτηση της Συνομοσπονδίας από το Κράτος.

Μπορείτε να διαβάσετε ολόκληρο το άρθρο εδώ

ΜΙΑ ΣΥΝΤΟΜΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ (Γ΄ ΜΕΡΟΣ)

3.  1940 - 1950: Οι ξένες επεμβάσεις στο συνδικαλιστικό κίνημα.

του ΚΩΣΤΑ ΦΟΥΝΤΑΝΟΠΟΥΛΟΥ

Η δεκαετία του 1940 δεν προσέφερε εκείνες τις συνθήκες που θα επέτρεπαν την αναδιοργάνωση των εργατικών συνδικάτων. Το άμεσο δεδομένο του Εμφυλίου πολέμου, οι αξιώσεις του Ψυχρού Πολέμου και η προτεραιότητα αναχαίτισης του κομμουνισμού, οι παρεμβάσεις ξένων παραγόντων στην ελληνική πολιτική ζωή (κυρίως των Αμερικανών) και οι ιδεολογικές πεποιθήσεις τους, η προσπάθεια να καταστεί η Ελλάδα αξιόπιστος σύμμαχος της Δύσης, όλα αυτά επηρέασαν το συνδικαλιστικό κίνημα και προκάλεσαν την οπισθοδρόμησή του.

Στην Κατοχή, τον έλεγχο της ΓΣΕΕ ανέλαβαν οι Γερμανοί. Ο κατοχικός Υπουργός Εργασίας αντικατέστησε όλα τα πρόσωπα του μεταξικού καθεστώτος και διόρισε στη θέση του γενικού γραμματέα της Συνομοσπονδίας τον ακροδεξιό Καλύβα. Ο σχηματισμός όμως του Εργατικού ΕΑΜ έθεσε τον επίσημο συνδικαλισμό υπό αμφισβήτηση. Το ΕΕΑΜ ιδρύθηκε στις 16 Ιουλίου 1941, πριν από το ΕΑΜ, στα πλαίσια του κλίματος ενότητας που είχε διαμορφωθεί μεταξύ των εργατών ήδη από το 1934. Τρεις ήταν οι ιδρυτικές συνδικαλιστικές παρατάξεις οι οποίες αντιπροσώπευαν τρεις πολιτικές παρατάξεις.: η ομάδα του Καλομοίρη που εκπροσωπούσε το νεότευκτο ΣΕΚΕ (δεν έχει σχέση με τον πρόδρομο του ΚΚΕ), η ομάδα του Στρατή που εκπροσωπούσε το Σοσιαλιστικό Κόμμα Ελλάδος (ΣΚΕ) και η ομάδα των κομμουνιστών υπό τον Κώστα Θέο, τον παλιό ηγέτη της Ενωτικής ΓΣΕΕ, που εκπροσωπούσε το ΚΚΕ. Οι τρεις παρατάξεις ήταν ισότιμες μεταξύ τους και συμμετείχαν με  ίσο αριθμό αντιπροσώπων στην Κ.Ε. του ΕΕΑΜ. Όταν ιδρύθηκε το ΕΑΜ, η κυριότερη αντιστασιακή οργάνωση της χώρας, το ΕΕΑΜ αποτέλεσε την συνδικαλιστική του πτέρυγα. Ο στόχος των δύο οργανώσεων ήταν κοινός...

Μπορείτε να διαβάσετε ολόκληρο το άρθρο εδώ.

ΜΙΑ ΣΥΝΤΟΜΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ (Β' ΜΕΡΟΣ)

2.  1922 - 1940: Η δημιουργία της εργατικής κοινής γνώμης.

 του ΚΩΣΤΑ ΦΟΥΝΤΑΝΟΠΟΥΛΟΥ

            Η τρίτη φάση στη συγκέντρωση της εργατικής δύναμης στις ελληνικές πόλεις ξεκινά με τη Μικρασιατική Καταστροφή. Η παρουσία των προσφύγων άνοιξε ένα νέο κεφάλαιο για τη χώρα προκαλώντας αλλαγές και μετασχηματισμούς σε όλα τα επίπεδα της κοινωνικής ζωής, στη χωροταξική ανάπτυξη των πόλεων, ακόμη και στη στρατηγική του εργατικού κινήματος. Οι πρόσφυγες προμήθευσαν τις πόλεις με εργατική δύναμη χωρίς αγροτικούς δεσμούς και δυνατότητα επιστροφής στο χωριό, γι’ αυτό το 1922 πρέπει να θεωρηθεί τομή μεταξύ της δεύτερης και της τρίτης φάσης. Η σταθεροποίηση όμως του εργατικού δυναμικού στις πόλεις δεν ευνόησε τελικά την οργανωτική ανάπτυξη των συνδικάτων. Η συνδικαλιστική ενότητα της προηγούμενης φάσης, όπου τουλάχιστον είχε επιτευχθεί, κατακερματίστηκε. Διαμορφώθηκαν πάρα πολλά σωματεία, τα περισσότερα από διασπάσεις παλαιοτέρων. Ακόμη και οι καλύτερα οργανωμένοι επαγγελματικοί κλάδοι όπως οι καπνεργάτες και οι σιδηροδρομικοί δεν έμειναν ανεπηρέαστοι: ο συνδικαλιστικός τους χώρος κατακλύσθηκε από δεκάδες ομοειδή σωματεία. Οι πρόσφυγες φαίνεται ότι συνέβαλαν καταλυτικά σε αυτή την εξέλιξη, καθώς η παρουσία τους συνοδεύτηκε από υπερπροσφορά ανειδίκευτης κυρίως εργασίας, από έντονη δημοσιονομική αστάθεια, από υψηλό πληθωρισμό που περιόριζε την αγοραστική δύναμη του εργατικού εισοδήματος και από έντονη και διαρκή ανεργία. Τα δεδομένα αυτά ευνόησαν τους εργοδότες έναντι των εργατών και τους έδωσαν τη δυνατότητα να αμφισβητήσουν τις εργατικές κατακτήσεις της προηγούμενης περιόδου.

Μπορείτε να διαβάσετε ολόκληρο το άρθρο εδώ.

ΜΙΑ ΣΥΝΤΟΜΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ (Α' ΜΕΡΟΣ)

1870 - 1922: «Η πρώτη σταδιοδρομία του ελληνικού προλεταριάτου».

            Οι πρώτες εργατικές οργανώσεις στην Ελλάδα εμφανίστηκαν στην εικοσαετία 1870 - 1890 ως αποτέλεσμα της βιομηχανικά αναπτυσσόμενης οικονομίας της χώρας. Η ιστορία του ελληνικού συνδικαλιστικού κινήματος άρχισε από την Ερμούπολη, διότι η πρωτεύουσα της Σύρου ήταν το μεγαλύτερο εμπορικό και βιοτεχνικό κέντρο της Ελλάδας μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1870. Τα περισσότερα σωματεία της περιόδου συγκροτήθηκαν από τεχνίτες που εργάζονταν αυτόνομα (ράφτες, υποδηματεργάτες) ή με συμβάσεις έργου (ξυλουργοί) και προέκυψαν μετά τις πρώτες εργατικές απεργίες που εκδηλώθηκαν την ίδια περίοδο στη Σύρo, την Αθήνα, το Λαύριο και τον Πειραιά. Ο δρόμος ωστόσο για την πολιτική αυτονόμηση των εργατών ήταν ακόμη μακρύς. Οι απεργίες ήταν λίγες σε αριθμό, περιορισμένες σε συμμετοχή και μικρές σε χρονική διάρκεια. Δεν είχαν οργάνωση ούτε σαφή διεκδικητικό χαρακτήρα. Αλλά και τα σωματεία που προέκυψαν από αυτές ήταν συνήθως μεικτά, δηλαδή αποτελούνταν από εργάτες και εργοδότες μαζί. Τα μέλη τους δεν ήταν σταθερά ενώ ο σκοπός τους ήταν αλληλοβοηθητικός, όμως μ’ ένα πνεύμα φιλανθρωπίας και ελεημοσύνης.

            H οργάνωση και λειτουργία αυτών των πρώτων συνδικαλιστικών οργανώσεων επηρεάστηκαν καίρια από τον προσωρινό χαρακτήρα που είχε η αγροτική έξοδος στην Ελλάδα. Ο Αντώνης Λιάκος έδειξε ότι η συγκέντρωση των εργατών στις πόλεις δεν ήταν μια γραμμική πορεία μετανάστευσης του εργατικού δυναμικού από τα χωράφια στα εργοστάσια, αλλά μια σύνθετη διαδικασία μετακίνησης προς τις πόλεις και επιστροφής στο χωριό που ολοκληρώθηκε σε τρεις φάσεις.[i] Η πρώτη φάση καλύπτει χρονικά το δεύτερο μισό του 19^ου αι. και έχει ως κύριο χαρακτηριστικό της την προσωρινή παραμονή των χειρωνακτών εργατών στις πόλεις, για τόσο χρόνο όσο χρειάζεται να συγκεντρωθεί το επιθυμητό χρηματικό ποσό που θα συμβάλλει στην επιβίωση της οικογένειας στο χωριό. Πρόκειται δηλαδή για διπλή εξάρτηση του εργατικού δυναμικού από τις δραστηριότητες και του αγροτικού και του αστικού τομέα της οικονομίας. Το αποτέλεσμα αυτής της διαρκούς μετακίνησης ήταν η περιοδικότητα και η εποχικότητα της εργασίας. Εξαιτίας τους μικρός μόνον αριθμός πρώην αγροτών συγκεντρώθηκε στις βιομηχανίες, αντίθετα οι περισσότεροι ασχολήθηκαν με το μικρεμπόριο ή αυτοαπασχολούνταν στα δικά τους μικρά εργαστήρια. Το γεγονός αυτό δεν ευνόησε την ανάπτυξη του βιομηχανικού συνδικαλισμού, ενώ και τα σωματεία των επαγγελματιών δεν μπορούσαν να σταθεροποιήσουν τα μέλη τους για μεγάλο χρονικό διάστημα.

 Μπορείτε να διαβάσετε ολόκληρο το άρθρο εδώ.

---

[i] Α. Λιάκος, Εργασία και πολιτική στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου. Το Διεθνές Γραφείο Εργασίας και η ανάδυση των κοινωνικών θεσμών, Αθήνα, Ίδρυμα Έρευνας και Παιδείας της Εμπορικής Τράπεζας της Ελλάδος, 1993, σελ. 85-88.